Adaptogeny to wyjątkowa klasa nietoksycznych substancji roślinnych oraz grzybowych, które posiadają unikalną zdolność przywracania równowagi w organizmie poddanym stresowi. Ponadto w nowoczesnej kosmetologii ekstraktom z tych roślin przypisuje się kluczową rolę w neutralizacji komórkowych skutków stresu. Działając na poziomie osi stresowej w skórze, adaptogeny hamują niszczycielski wpływ kortyzolu oraz stymulują ekspresję białek szoku cieplnego. W efekcie stają się one jednym z najbardziej obiecujących filarów pielęgnacji anty-aging. Z tego powodu stężony ekstrakt z owoców cytryńca chińskiego stał się sercem dwóch moich autorskich formulacji: masła pod oczy Kawa w Maku oraz męskiego kremu rewitalizującego Mniszek w Prawoślazie.

Sprawdźmy zatem, jak z punktu widzenia biochemii i dermatologii rośliny adaptogenne chronią strukturę Twojej skóry.

Czym dokładnie jest adaptogen? Definicja i kryteria naukowe

Pojęcie adaptogenu zostało po raz pierwszy zdefiniowane w latach 40. XX wieku przez toksykologa dr. Mikołaja Łazariewa, a następnie doprecyzowane przez prof. Izraela Brekhmana. Jednak aby dana roślina została oficjalnie zakwalifikowana jako adaptogen, musi spełniać trzy ścisłe kryteria naukowe:

1. Nietoksyczność: W fizjologicznych dawkach musi być całkowicie bezpieczna dla organizmu, a zatem nie może wywoływać skutków ubocznych.
2. Nieswoistość działania: Musi podnosić ogólną odporność na szeroki wachlarz stresorów, takich jak promieniowanie UV, smog czy brak snu.
3. Działanie normalizujące: Przywraca komórkom biologiczna równowagę. Z tego powodu, jeśli funkcja skóry jest osłabiona, adaptogen ją podnosi, a gdy występuje stan zapalny – skutecznie go wycisza.

                           +-----------------------------------+
                           |        STRESOR DLA SKÓRY          |
                           | (UV, HEV, kortyzol, smog, mróz)   |
                           +-----------------+-----------------+
                                             |
                                             v
                           +-----------------+-----------------+
                                     REAKCJA SKÓRY
                           +-----------------+-----------------+
                                             |
                                             v
                                  /-----------------\
                                 /   CZY OBECNE SĄ   \
                                 \    ADAPTOGENY?    /
                                  \-----------------/
                                   /               \
                             NIE  /                 \  TAK
                                 /                   \
                                v                     v
+-----------------------------------+     +-----------------------------------+
|  * Wzrost kortyzolu naskórkowego  |     |  * Blokada receptorów kortyzolu   |
|  * Wzrost wolnych rodników (ROS)  |     |  * Stymulacja białek HSP (naprawa)|
|  * Degradacja kolagenu/elastyny   |     |  * Ochrona bariery i retencja H2O |
|  * Rozpad bariery hydrolipidowej  |     |  * Wyciszenie stanu zapalnego     |
+-----------------------------------+     +-----------------------------------+

Mózg w skórze: Jak psychostres niszczy naskórek?

Skóra oraz układ nerwowy wywodzą się z tego samego listka zarodkowego w okresie życia płodowego. Właśnie dlatego skóra posiada swój własny, lokalny układ neuroendokrynny.

Kiedy doświadczamy przewlekłego stresu, w komórkach skóry dochodzi do syntezy kortyzolu. W konsekwencji hormon ten działa na naskórek wyjątkowo drastycznie:

• Hamuje syntezę kolagenu, przez co skóra staje się cienka i wiotka.
• Uszkadza produkcję ceramidów, co w efekcie prowadzi do gwałtownej ucieczki wody z naskórka (TEWL).
• Nasilają powstawanie stanów zapalnych, dając w rezultacie zaostrzenie trądziku oraz rumienia.

Właśnie w tym momencie adaptogeny wkraczają do gry, aby zablokować te negatywne procesy.

Gwiazdy fitoterapii adaptogennej w pielęgnacji cery

W rzemieślniczym komponowaniu kosmetyków adaptogeny dobiera się ze względu na ich konkretne właściwości biochemiczne:

1. Cytryniec chiński (Schisandra chinensis) – Król dibenzocyklooktadienów

Owoce cytryńca to potęga lignanów. Ponadto badania pokazują, że ekstrakty z cytryńca silnie aktywują enzymy odpowiedzialne za syntezę naturalnych antyoksydantów wewnątrz naszej skóry.

„Lignany zawarte w Schisandra chinensis wykazują silne działanie adaptogenne na poziom komórkowy skóry. W konsekwencji zmniejszają poziom markerów zapalnych indukowanych przez promieniowanie UV oraz zapobiegają degradacji bariery lipidowej naskórka” [1].

2. Ashwagandha (Withania somnifera) – Tarcza witanolidowa

Witanolidy zawarte w ashwagandzie działają jak biologiczna tarcza. Na przykład w pielęgnacji cery zmęczonej ekranami komputerów, ashwagandha chroni komórki przed obumieraniem i jednocześnie stymuluje produkcję kwasu hialuronowego.

3. Grzyby Reishi (Ganoderma lucidum) – Eliksir na mikrobiom i regenerację

Są niezwykle bogate w beta-glukany oraz triterpeny. Dzięki temu grzyby Reishi skutecznie regenerują uszkodzony mikrobiom skóry, zmniejszając reaktywność cery naczyniowej i nadając jej zdrowy blask.

Cytryniec chiński w mojej pracowni: Adaptogenna odpowiedź na zmęczenie i smog

Ze względu na wszechstronne działanie tonizujące oraz naczynioprotekcyjne, cytryniec chiński stał się gwiazdą dwóch formulacji w mojej manufakturze:

+-----------------------------------------------------------------------+
|                CYTRYNIEC CHIŃSKI (Schisandra chinensis)               |
+-----------------------------------+-----------------------------------+
                                    |
          +-------------------------+-------------------------+
          |                                                   |
          v                                                   v
+-----------------------------------+               +-----------------------------------+
|         KAWA W MAKU               |               |       MNISZEK W PRAWOŚLAZIE       |
|    (Masło pod oczy )           |               |    (Krem do twarzy dla mężczyzn)  |
+-----------------------------------+               +-----------------------------------+
| Ochrona cienkiej skóry pod oczami |               | Neutralizacja miejskiego smogu,   |
| przed stresem, zasinieniami       |               | wyciszenie stanów zapalnych po    |
| i obrzękami naczyniowymi.         |               | goleniu i wygładzenie naskórka.   |
+-----------------------------------+               +-----------------------------------+

1. Masło pod oczy Kawa w Maku – Regeneracja dla wrażliwej skóry wokół oczu

Skóra w okolicy oka jest najcieńsza, a w konsekwencji najbardziej podatna na objawy stresu. Z tego powodu w tym maśle ekstrakt z cytryńca chińskiego połączyłam z kofeiną oraz olejem z maku:

• W efekcie cytryniec obkurcza i wzmacnia kruche naczynia krwionośne, redukując cienie.
• Ponadto działa kojąco na barierę lipidową, chroniąc skórę przed zanieczyszczeniami powietrza.

2. Krem dla mężczyzn Mniszek w Prawoślazie – Tarcza dla wymagającej męskiej cery

Męska skóra codziennie zmaga się z mikrourazami po goleniu oraz działaniem czynników atmosferycznych. Z tejczyny w moim kremie połączyłam cytryniec z masłem kombo, mniszkiem i kwasem hialuronowym:

• W rezultacie cytryniec działa detoksykująco i przeciwzapalnie, przyspieszając gojenie podrażnień.
• Co więcej, redukuje szorstkość naskórka i podnosi jego odporność, przywracając twarzy zdrowy wygląd.

Co obecność adaptogenów daje Twojej skórze? Efekty potwierdzone biochemią

Regularne wprowadzanie adaptogenów do codziennej rutyny przynosi długofalowe rezultaty:

• Zwiększenie odporności na stres środowiskowy: W konsekwencji skóra przestaje reagować czerwienieniem czy pieczeniem pod wpływem wiatru i mrozu.
• Spowolnienie fotostarzenia: Ponieważ adaptogeny neutralizują wolne rodniki, chronią włókna wsporcze skóry przed rozpadem.
• Głęboka regeneracja bariery hydrolipidowej: Dzięki temu przywracają naturalną zdolność komórek do zatrzymywania wilgoci.
• Wyrównanie kolorytu: W efekcie cera traci swój szary, ziemisty odcień.

Podsumowanie

Adaptogeny w kosmetyce to nie chwilowa moda, lecz powrót do głębokiego zrozumienia biologii skóry. Podsumowując, sięganie po rośliny adaptogenne, takie jak cytryniec chiński, pozwala nam dać skórze dokładnie to, czego potrzebuje w dzisiejszym świecie: spokój, równowagę oraz biologiczną siłę do samoregeneracji.

Literatura naukowa:

1. Panossian, A., & Wikman, G. (2010). “Effects of Adaptogens on the Central Nervous System and the Molecular Mechanisms Associated with Their Stress—Protective Activity”. Pharmaceuticals, 3(1), 188-224.
2. Alexander, B., et al. (2018). “Evaluation of Schisandra chinensis extract on skin barrier function and anti-inflammatory responses”. Journal of Ethnopharmacology, 220, 71-78.
3. Chen, Y., et al. (2019). “Adaptogenic fungi in dermatology: Ganoderma lucidum polysaccharides restore skin homeostasis and inhibit UV-induced photoaging”. International Journal of Biological Macromolecules, 138, 478-487.